Kurumsal

Exproof Nedir?

Explosion Proof kelimesinin kısaltması olup, teknik anlamda “Patlayıcı ve Tehlikeli Ortamlarda ATEX belgeli elektrik ürünlerini” ifade etmektedir.  Türkçe’de de Exproof kelimesi yaygın olarak kullanılmaktadır. Teknik anlamda “Patlayıcı Ortamlarda Kullanılan Malzemelerden" bahsetmek için kısaca Exproof tabiri kullanılmaktadır. Patlayıcı ortamın tarifi ise ATEX 137 madde 4'te yapılmaktadır. (ATEX 137= 26.12.2003 tarih ve 25328 sayılı resmi gazetede yayınlanan “patlayıcı ortamların tehlikelerinden çalışanların korunması hakkında yönetmelik”)

ATEX talimatındaki gerekli koşulları yerine getiren, CE markası sahibi üretici firmalar ex-proof ürünlerini Avrupa'nın her yerinde ek bir yükümlülüğe tabi olmadan rahatlıkla satabilirler.

Alevlenebilir kimyasallar ve petrol ürünlerinin (örneğin metan, alkol, asetilen, doğalgaz...) üretim, işletme, ulaştırma ve depolanmasında ortaya çıkabilecek gaz ve buhar kaçaklarının, atmosferin oksijeniyle birleşmesiyle, patlayıcı bir konsantrasyonu oluşturması kaçınılmazdır. Böylesi bir durumda  elektrik enerjisinden doğabilecek, elektrik arkı, statik elektrik ya da aşırı yüzey sıcaklığı, mal ve can güvenliğini  tehlikeye sokacak bir patlamaya yol açabilmektedir. Söz konusu tehlikeli ortamlarda kullanılan elektrik ekipmanlarının yapımı ve kullanımı normal sahalardaki uygulamalardan büyük farklılıklar göstermektedir. Bu tür malzemeler, konu ile ilgilenen meslek çevrelerince Ex-Proof (Alev sızdırmaz) elektrik malzemeleri olarak isimlendirilir. 

Patlama yanabilir bir maddenin oksijenle ani bir biçimde kimyasal bir reaksiyona girmesi sonucu yüksek miktarda enerjinin açığa çıkmasıdır.Yanabilir maddeler gaz, buhar, duman ve toz halinde bulunabilirler. Ateş veya patlamanın olabilmesi için üç şartın gerçekleşmesi zorunludur. Bu üç unsurdan biri devre dışı bırakılırsa, patlama tehlikesi ortadan kalkar.
1) Patlayıcı madde; Patlayıcı, parlayıcı yanıcı gaz, buhar veya toz. 
2) Hava (Oksijen)
3) Enerji, patlamayı ateşleyecek bir kıvılcım yada bir ateşleme kaynağı
Bir atmosfer, eğer insan yaşamı veya çevre için bir tehlike varsa, tehlikeli ya da patlayıcı olarak tanımlanır.

Exproof ürünlerin kullanılması zorunlu yerler ve tesisler; petrol ve petrol’den üretilmiş ürünlerin üretimi yapılan rafineriler ve buna bağlı depolama, dolum ve boşaltım istasyonları, rıhtımlar.

Yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı maddelerle imalat yapılan sanayi kuruluşları ve tesislerde, imalat sırasında ortaya gaz, yanıcı madde buharı ve parlayıcı toz çıkmakta ve patlamaya müsait ortam oluşturmaktadır. Bu yerlerde kullanılan normal (Ex olmayan) elektrikli malzemelerinin (elektrik motorları dahil) çalışmaları sırasında ortaya çıkaracağı kıvılcım ve ark, parlamaya ve patlamaya sebep olmakta, telafisi mümkün olmayan can ve mal kayıpları meydana gelmektedir.

Bu gibi işletmelerde, tehlikeli sahalarda ve imalat yerlerinde kullanılacak elektrikli ürünlerin bir özelliği ve farklılığı olmalıdır. Hiç bir şekilde kıvılcım ve ark çıkarmayan ve ürün içine gaz, herhangi bir sıvı sızdırmayan Exproof ürünler kullanılmalıdır.

Exproof  ürünler, uluslararası ”Ex ” Standartlarına uygun olarak belli firmalar tarafından üretilir. İmalat yerlerinin ve üretimi yapılan ürünler kendi sınıflarına göre bağımsız test kuruluşları tarafından Ex ve standart uygunluğu test edilip sertifika verilir. Firmanın üretimleri, sertikaları veren kuruluşlar tarafından uygunluğu devamlı olarak denetlenir aksi bir durumda sertifika iptaline kadar karar alabilirler.

Exproof konusunda Dünyada kabul edilen normlar ve standartlar vardır. Üretimler bu standartlara göre yapılır. Bunlar ”EN” 94/9 Standartları, ATEX, IEC ve IECEx ‘dir. Bu norm ve standartlara göre imal edilmiş ürünler, belirlenen tehlikeli sahalarda tam bir koruma sağlayarak kullanılır. Gaz ortamında çalışan Exproof ürünler, içine gaz sızdırmaz ve ürün içinden dışarıya, üründe kullanılan diğer malzemeler de dahil olmak üzere hiç bir şekilde kıvılcım ve ark çıkmaz. Ürünün iç kısmında kullanılan diğer elektrikli malzemeler de zaten ”Ex” özelliklerinde imal edilir.

Eğer işletmede herhangi bir sebepten dolayı  yangın ve patlama olursa, Exproof ürünler patlamadan etkilenmez, hasar görmez ve alev almaz, sistemini korur.

Bu yüzden, Exproof ürünlerin tehlikeli imalat yapılan yerlerde ve sahalarda kullanılması, uluslararası standartlar gereği zorunludur.

Exproof ürünler, kullanılacak yerlerin tehlike derecelerine göre sınıflandırılması yapılarak seçilir (Zone 0 /Zone 1 /Zone 2 ve Zone 21/22). Gaz gruplarına göre de sınıflandırma yapılır (IIA / IIB ve IIC gibi).

Aynı zamanda çalışma ortamının hava sıcaklığı, yüzey sıcaklığı sızdırmazlık koruma (basınçlı su, toz vs.) gruplarına göre de sınıflandırılarak değerlendirmesi yapılır (IP grubu ve T grubu).

İnsan hayatı önemlidir. Exproof ürünler, yukarıda bahsedilen imalat grupları ile çalışan işletmelerin kullanacağı zorunlu malzemelerdir. Çalışan personelin bu konuda güvenliğini ve emniyetini sağlamak her işletmenin başlıca görevi olmalıdır.